Elke ochtend tijdens het douchen som ik op waarvoor ik dankbaar ben. Melig? Jazeker. Maar het helpt om deze coronacrisis mentaal door te komen. ‘Liefdevolle vrienden. Gezonde kinderen. Voldoende werk om de rekeningen te betalen.’ Als alleenstaande zelfstandige in de media- en creatieve sector is dat laatste geen evidentie. Rond me zie ik collega’s al maandenlang in werkloze isolatie zitten. Theateracteurs. Eventmanagers. Regisseurs van buitenlandse documentaires. Sommigen verdienden een centje bij met artistieke workshops of in de horeca, maar ook die deuren sloten. Wanneer ze weer openen, is een groot vraagteken dat telkens verder op de kalender geduwd wordt. De crisis hakt er diep in. Financieel, maar vooral mentaal.

‘Hoe gaat het op je werk?’, is een vraag die we elkaar niet meer stellen. Wel: ‘Hoe voel je je? Is er al wat werk in het vooruitzicht? Ga je je omscholen? Voel je je nog zo nutteloos? Kan je naar een psycholoog of is dat te duur?’ Voor jonge, getalenteerde mensen zijn dit erg moeilijke vragen. Wij hebben geleerd om te mikken op de maan en te landen in de sterren. Als waardige dragers van de titel ‘millennial’ zijn we optimistisch, gedreven en doordrongen van het vooruitgangsgeloof. ‘Je kan alles worden, als je maar je best doet’, is ons onuitgesproken credo. ‘The sky is the limit.’ Niet bepaald leuzen die nu steun bieden. Integendeel. Wanneer je ’s ochtends alleen in bed ligt en geen enkele reden kan bedenken om op te staan, is die ‘sky’ wel erg ver te zoeken.

Pas op, ik wil niet zeuren. Ik kan Erika Vlieghe enkel gelijk geven in haar oproep. We mogen niet bij de pakken blijven zitten of elkaar naar beneden trekken met geklaag. Maar als het gaat over ernstige mentale problemen zoals depressie, angst, eenzaamheid, burn-out en zelfmoordgedachten, dat moeten we niet minder maar net meer praten. Anders raken mensen nog geïsoleerder dan ze al zijn en schuiven ze steeds dieper de put in. Donkere gedachten bespreekbaar maken, kan net een deel van de oplossing zijn.

Maar wat kunnen we nog doen? In tegenstelling tot de dagelijkse updates over het virus zelf, zijn er weinig cijfers beschikbaar over onze mentale gezondheid, kaart crisispsychiater Thomas Pattyn aan in Knack. Het is nochtans essentieel om een helder zicht te krijgen op mentale problemen, om dan de nodige middelen in te zetten. De ondersteuning voor iemand met minderwaardigheidsgevoelens na maanden aanhoudende werkloosheid, is anders dan die voor een angstige tiener of een zorgverlener met een burn-out. Als we niet weten hoeveel mensen met welke problemen kampen, dan varen we blind in de zoektocht naar oplossingen.

Maar dat deze mensen met velen zijn, is zeker. Dat we deze crisis doorkomen, gelukkig ook.

Tot die tijd: hou vol. Je bent niet alleen.

(De Standaard, 2021)

Wie zit er niet graag in een brasserie aan de kust om zonder gewetensproblemen van heerlijke Belgische kost te smullen met uitzicht op zee? Juist. Maar zo eenvoudig blijkt dat helaas niet.

De dijk van Oostende baadt in de zachte lentezon. In de verte rollen de golven zachtjes het strand op. Ik kijk uit over dit tafereel, neus in de lucht. De zilte zeewind komt aanwaaien en vermengt zich met de heerlijke geuren van de tafeltjes rondom. Ik zit op een terras vol dagjestoeristen zoals ikzelf, die smullen van verse garnaalkroketten of zalm met bearnaisesaus.

Wat ik zie en ruik, staat echter in schril contrast met wat ik hoor. De kalme doch verontrustende stem van Paul Watson, een van de oprichters van Greenpeace, in de podcast Eat for the Planet vertelt over de impact van de exponentieel groeiende wereldbevolking op het milieu, en meer bepaald op onze zeeën en oceanen. Hoewel de stem me ongemakkelijk doet schuiven op mijn metalen brasseriestoel, klinkt de boodschap als de logica zelve. Steeds meer mensen eten vis, machinaal gevangen op grote schaal, uit steeds legere wateren. Reken daar nog de klimaatopwarming en vervuiling bij, en de uitkomst is desastreus. Wetenschappers voorspellen angstaanjagend specifiek dat in 2048 het ecosysteem van onze oceanen volledig zal imploderen. “En”, vervolgt de stem kalm maar resoluut, “als de oceanen sterven, sterft de mensheid. Want 80 procent van de zuurstof op onze planeet wordt geproduceerd door plankton.”

Seizoensgebonden vis

Het alarmerende verhaal wordt onderbroken door een dienster die me een menukaart aanreikt. “Onze dagschotel is gebakken kabeljauwfilet in botersaus.” Twijfel. Ik ben geen vegetariër, dus ik zou me in theorie op die smakelijke kabeljauwfilet kunnen werpen. Maar er wringt iets. De schaarse keuze aan vegetarische opties noopt me tot het bestellen van een povere croque monsieur. ­“Zonder hesp, alstublieft.”

Onze Belgische gastronomie draait rond dierlijke producten: stoofvlees, vol-au-vent, mosselen... Maar hoe lang blijft dat realistisch? En hoe kan er een gastronomische cultuurshift ontstaan richting duurzame keuken, als de enige vegetarische opties op onze menukaarten bestaan uit tomatensoep (zonder balletjes) en spaghetti bolognese (zonder gehakt)? Experimenteren met rijke smaken uit andere, meer plantaardige keukens levert een stuk aanlokkelijkere schotels op, zoals chili sin carne met pompoen of een tikka-massalaburger met raita. Vertrouwde Belgische recepten veganiseren kan natuurlijk ook.

Specifiek aan de kust zijn er nog andere strategieën, zo bewijst het project NorthSeaChefs. Duurzaamheid betekent voor hen niet dat je geen vis meer eet, wel dat je lokale, seizoensgebonden vis eet. “Bij 1 kilo tong heb je zo’n 40 kilogram bijvangst”, legt oprichter Filip Claeys uit. “Lekkere, wilde vissen van bij ons, maar minder bekend: Schotse schar of hondshaai. Absurd dat we die vissen niet op ons bord willen, maar wel overgeconsumeerde kabeljauw aankopen uit andere streken.”

Duurzame mainstream

Stel dat een restaurant minder bekende vissen op het menu zet, staat de consument dan ook open voor zo’n stukje hondshaai? Duurzaamheidsexpert Steven Desair van Eatmosphere legt een cruciale factor bloot: “Chef-koks kunnen bewust en duurzaam koken voor een nichepubliek, dat er geld aan wil en kan geven. Maar brasseries lopen tegen een economische grens aan. Vaak hebben ze een uitgebreide kaart voor een breed publiek, vol klassiekers tegen een lage prijs. We moeten dat systeem in vraag durven te stellen. Is het echt nodig om zoveel schotels aan te bieden? Moet dat via één grote distributeur of kunnen ze via lokale boeren werken? Welke toegankelijke veggieschotels kunnen op het menu? Want het is net dat brede publiek dat duurzame voeding aangeboden moet krijgen. Het zou mainstream moeten worden.”

Voorlopig is het dat dus nog niet. Na mijn croque trakteer ik mezelf op een cappuccino. “Met plantaardige melk graag.” Het gezicht van de dienster betrekt. “Plantaardig?” Ze houdt haar hoofd wat schuin en lijkt te proberen in te schatten of ik echt geloof dat melk aan de bomen groeit. Met licht open mond staart ze me aan.

En ik haar. Als twee verbaasde vissen.

(De Morgen, 2022)

De lente doet eindelijk haar intrede. Zonnestralen schijnen uitnodigend door het raam en lokken ons uit ons veilig winternest. “Kom toch naar buiten, vier het leven!” Sommigen rekken zich uit en vleien zich neer op een gezellig plekje in de tuin. Anderen stappen met fiere hakken over de opgewarmde straatstenen. Op weg naar een terrasje, een BBQ met vrienden of een familiefeest. Want ja, we vieren. Moederdag, Vaderdag, communies en lentefeesten.

 Symbolische momenten waarop het leven centraal staat, maar je ook pijnlijk scherp aanvoelt wie er in dat leven ontbreekt. Je mama, die je geen fleurig boeket bloemen meer kan schenken voor Moederdag. Je papa en zijn warme armen, die je niet meer om je schouders voelt. Geen ontbijt dat onder luid kindergejoel aan je bed gebracht wordt, geen zelfgemaakte knutselwerkjes of plakkerige zoenen, maar een oorverovende stilte in huis. Het zijn de herinneringen aan onze overleden geliefden die op zo’n symbolische dag het hart vullen en doen overlopen van liefde, verdriet en gemis. Op zulke dagen kunnen mensen zichzelf verliezen, en zo ook de verbinding met de ander.

 Daarom is het waardevol elkaar te begrijpen. Om te beseffen dat je niet alleen staat in die gapende leegte, maar heel wat mensen rouwende zijn. En om anderen ook een inkijk te geven in die gevoelenswereld. In deze editie van Ontroerd Magazine kan je daarom het verhaal lezen van Lisa (10), verteld door haar ouders en haar zus, maar ook door haar behandelende arts, Koester vzw en uitvaartplanner, die haar en haar familie begeleidden. Hoe hebben zij het laatste hoofdstuk in Lisa’s leven ervaren? Verschillende stemmen komen aan bod. Verschillende harten ook, die Lisa geraakt heeft en die haar voor altijd een stukje met zich meedragen. Modeondernemer Anne Chapelle verloor als dertienjarige haar beide ouders. Als een enorme vloedgolf vaagde dit haar vertrouwde wereld weg. Ze blikt terug op haar bijzondere leven waarin gedrevenheid, passie en verbinding centraal staan. Dichter Johanna Pas vertelt hoe zij omgaat met haar ziekte en de eindigheid van haar bestaan, aan de hand van zelfontworpen tarotkaarten. Een hoopvolle blik op de toekomst, ook wanneer haar tijd en energie beperkt zijn.

Meer dan veertig kunstenaars, waaronder Griet Moors, David Huycke, Stefan Peters, Peter De Cuypere en Manu Bloemen, presenteerden hun creaties op ‘In Absence’, de tentoonstelling waar de connectie tussen rouw en objecten onderzocht werd. In dit nummer beschrijven deze kunstenaars en curatoren Nadia Sels en Karen Wuytens hoe kunst kan raken en ondersteunen bij verlies en rouw. Ontdek in deze editie van Ontroerd magazine de rijkdom aan verhalen. Laat je uitnodigen door Griet Snackaert en Dries Robbens naar het initiatief ‘Samen Onderweg’. Of door actrices Chris Lomme en Simone Milsdochter naar hun theatervoorstelling ‘Daar mag je niet aan denken’. Of om te gaan snuisteren in een boekenwinkel naar ‘Kraanvogel, vlieg’ van auteur Catherine Verguts. Als waren ze allen zonnestralen, die je lokken en zeggen “Kom toch naar buiten. Vier het leven”.

(Ontroerd magazine, 2023)